Ergens tussen een raketlancering en een nachtelijke tweet schetste Elon Musk een toekomst waarin artificiële intelligentie en robotica de mens stilletjes uit de arbeidsmarkt begeleiden. Niet in een dystopische instorting, maar in een fluwelen overgang naar overvloed. Machines produceren, mensen ontvangen. De logische beleidsreactie? Een universeel hoog inkomen. Werken wordt optioneel; waardigheid gegarandeerd.
Het is, op vele manieren, een radicale visie.
Tenzij je natuurlijk in België woont—waar we blijkbaar al een bètaversie draaien. Zonder robots.
Musk vertrekt van een technologische onvermijdelijkheid: AI en automatisering zullen grote delen van de arbeidsmarkt verdringen. Naarmate de productiviteit explodeert, moet de staat herverdelen. Mensen zullen niet meer hoeven werken—niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat het systeem hen niet langer nodig heeft.
België heeft, met kenmerkende efficiëntie, alvast het deel “mensen werken niet” geïmplementeerd—zonder te wachten op de AI-revolutie.
Recente arbeidsmarktgegevens schetsen een beeld dat zelfs Silicon Valley even zou doen fronsen. Volgens analyses onder leiding van Stijn Baert sprint België niet bepaald richting toekomst. Integendeel. Terwijl een groot deel van Europa zijn werkzaamheidsgraad systematisch heeft opgetrokken, kiest België voor een meer filosofische benadering: reflectie.
In 2015 bedroeg de kloof tussen België en het EU-gemiddelde 1,8 procentpunt. Vandaag is die bijna verdubbeld tot 3,3. Vooruitgang, maar dan achteruit. Het EU-gemiddelde ligt nu op 76,1%, terwijl België blijft hangen op 72,8%—een cijfer dat beleefd onderprestatie suggereert en minder beleefd wijst op structurele inertie.
Dan de absolute cijfers.
Er zijn 1.535.255 mensen tussen 20 en 64 jaar in België die niet werken. Dat is geen afrondingsfout. Dat is een parallelle samenleving. Een arbeidsmarktschaduw groot genoeg om een eigen politieke partij te vormen—ware het niet dat men er wellicht te moe voor is.
Nog interessanter is de samenstelling van deze groep. Een aanzienlijk deel ontvangt uitkeringen wegens ziekte—terwijl verschillende rapporten aangeven dat een niet te verwaarlozen deel wel degelijk zou kunnen werken. Met andere woorden: België heeft een manier gevonden om een post-werkmaatschappij te simuleren, niet via technologische disruptie, maar via administratieve classificatie.
Waarom robots bouwen als papierwerk hetzelfde effect bereikt?
Intussen is de vergelijking met Nederland bijna ongemakkelijk. In tien jaar tijd verhoogden onze noorderburen hun werkzaamheidsgraad van 76,4% naar 83,4%. België heeft in diezelfde periode aandachtig toegekeken—mogelijk notities nemend voor een toekomstige werkgroep. Als België even goed zou presteren als Nederland, zouden er meer dan 600.000 minder inactieven zijn.
Zeshonderdduizend.
Dat is geen nuance in beleid—dat is een ander land.
De verklaring is, volgens Baert, niet bijzonder mysterieus. Nederland voerde structurele hervormingen door: pensioenen, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid—alles werd in samenhang aangepakt. België bleef trouw aan zijn institutionele DNA en koos voor gefaseerde aanpassingen. Een knopje hier, een schuifje daar. Het resultaat is een systeem waarin mensen vlot doorstromen van werkloosheid naar ziekte-uitkeringen.
Een frictieloze exit uit de arbeidsmarkt—opnieuw zonder AI.
En zo komen we terug bij Musk.
Zijn visie veronderstelt een toekomstig probleem: wat als technologie banen sneller vernietigt dan economieën nieuwe creëren? België lijkt een alternatieve tijdlijn te tonen—wat als systemen prikkels sneller afbouwen dan technologie banen doet verdwijnen?
In Musks wereld financiert overvloed de inactiviteit.
In België lijkt inactiviteit zichzelf te financieren.
Is België dan het paradijs dat Musk voorspelt?
Als “paradijs” betekent dat een samenleving waar een aanzienlijk deel van de bevolking niet werkt en toch inkomen ontvangt, dan wacht België niet op de toekomst. Het heeft simpelweg het deel overgeslagen waarin productiviteit dat model rechtvaardigt.
Geen robots. Geen AI-overname. Gewoon een stil uitdijend experiment in post-werk-economie—gedreven niet door silicon, maar door beleid.
Men vraagt zich af wat Musk zou denken.
Misschien annuleert hij zijn volgende fabriek.
België heeft tenslotte bewezen dat je de bestemming kunt bereiken zonder de machines te bouwen.
Ontvang het laatste nieuws
Abonneer je op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte! Ontvang als eerste het laatste nieuws in je inbox: