Pax Silica als instrument van een Pax Trumpiana

Woorden hebben door de geschiedenis heen gediend om machtsverhoudingen te verhullen. Vrede, stabiliteit, orde — deze termen duiken steevast op wanneer een dominante macht erin slaagt een systeem op te leggen waaraan anderen zich moeten aanpassen. Het recent gelanceerde initiatief Pax Silica past perfect binnen deze traditie. Achter het technocratische en coöperatieve taalgebruik gaat geen neutraal multilateraal project schuil, maar een geopolitiek ordeningsinstrument. In werkelijkheid is Pax Silica minder een Pax Silica dan een Pax Trumpiana.

Van Pax Romana naar Pax Americana

De vergelijking met de Pax Romana dringt zich op. Rome bracht geen vrede door consensus, maar door legioenen, infrastructuur, recht en controle over handelsroutes. De provincies floreerden — zolang zij de suprematie van Rome, haar regels en haar belastingen accepteerden.

De Pax Americana volgde na 1945 een vergelijkbare logica. De Verenigde Staten structureerden de wereldorde rond de dollar, veiligheidsgaranties, de Bretton Woods-instellingen en later technologische dominantie. Europa profiteerde daar sterk van, maar altijd binnen een asymmetrische relatie: bescherming in ruil voor politieke en strategische afstemming.

Pax Silica vormt de voortzetting van dit model in de eenentwintigste eeuw. Waar Rome wegen en graan controleerde, en Washington olie en financiën, controleert Pax Silica silicium, rekenkracht, energie en de infrastructuur van artificiële intelligentie.

Wat Pax Silica werkelijk is

Officieel wil Pax Silica:

• de aanvoerketens van silicium en halfgeleiders veiligstellen,
• samenwerking tussen “betrouwbare partners” bevorderen,
• dwingende afhankelijkheden verminderen,
• de industriële fundamenten van AI beschermen.

In werkelijkheid is de inzet fundamenteler: het vastzetten van een door de VS geleid technologisch blok, precies op het moment dat rekenkracht de doorslaggevende factor wordt voor economische, militaire en cognitieve macht.

Het gaat niet om een ethisch AI-verdrag. Pax Silica gaat niet over bias, transparantie of alignment. Het gaat over wie de materiële voorwaarden van intelligentie beheerst: chips, fabrieken, energie, kritieke grondstoffen, logistiek, kapitaal en strategische knelpunten.

De deelnemende landen: de kern van het systeem

Het initiatief verenigt vooral staten die reeds diep verankerd zijn in het Amerikaanse veiligheids- en technologie-ecosysteem. Tot de betrokken landen behoren onder meer:

• Verenigde Staten
• Japan
• Zuid-Korea
• Verenigd Koninkrijk
• Singapore
• Israël
• Australië
• Verenigde Arabische Emiraten (strategisch partnerschap)
• Nederland

Dat laatste is cruciaal: binnen de Europese Unie is uitsluitend Nederland vertegenwoordigd.

Waarom Europa ontbreekt — en waarom Nederland de uitzondering vormt

De quasi-afwezigheid van de EU is geen diplomatiek toeval. Zij weerspiegelt een harde strategische realiteit.

Nederland is aanwezig om één reden: ASML. Dit bedrijf bezit een wereldwijde monopoliepositie op geavanceerde lithografiemachines die onmisbaar zijn voor de productie van de meest geavanceerde chips. Zonder ASML geen topchips. Zonder topchips geen soevereine AI.

Nederland is dus niet uitgenodigd als Europese staat, maar als houder van een kritieke choke point in de mondiale waardeketen.

Daartegenover:

• Duitsland is industrieel sterk, maar strategisch terughoudend.
• Frankrijk spreekt over soevereiniteit, maar controleert geen beslissende hefbomen in het siliciumdomein.
• Brussel reguleert, maar produceert geen macht.

Pax Silica verkiest staten die snel kunnen aligneren en beslissingen afdwingbaar kunnen maken. De EU, versnipperd tussen nationale en supranationale bevoegdheden, wordt gezien als traag, juridisch complex en politiek gefragmenteerd.

Europa: regelgever zonder soevereiniteit

Pax Silica legt een structurele Europese zwakte bloot: Europa is een normatieve grootmacht, maar geen strategische industriële macht.

Europa schrijft regels — AI Act, DMA, DSA.
De VS controleren platforms, chips, cloudinfrastructuur en kapitaal.
China beheerst schaal, industriële snelheid en toegang tot grondstoffen.

Binnen Pax Silica is Europa geen pijler. Het is slechts aanwezig waar het onmisbaar is — en zelfs dan onder voorwaarden.

Waarom Pax Silica in werkelijkheid Pax Trumpiana is

Ondanks de institutionele verpakking draagt Pax Silica duidelijk de doctrinaire signatuur van Donald Trump:

• Technologie als instrument van nationale macht.
• Allianties als transactionele relaties.
• Aanvoerketens als geopolitieke wapens.
• Afhankelijkheid als strategische kwetsbaarheid.

Of deze logica nu in diplomatieke taal wordt gegoten of in Trumps karakteristieke directe retoriek, de kern blijft dezelfde: America first, het systeem daarna.

De term Pax Silica verzacht de realiteit. Pax Trumpiana benoemt haar.

Het Europese strategische dilemma

Europa staat voor een scherpe keuze:

1. De Pax Americana 2.0 aanvaarden, profiteren van stabiliteit en toegang, tegen de prijs van structurele afhankelijkheid;
2. Soevereiniteit omzetten van discours naar industriële realiteit, via massale investeringen in rekenkracht, energie, halfgeleiders, grondstoffen en een werkelijk gecoördineerd industrieel beleid.

Tot dusver suggereert Pax Silica dat Europa het eerste pad volgt — niet uit overtuiging, maar bij gebrek aan alternatief.

Conclusie

Pax Silica is geen vredesproject. Het is een orde gebaseerd op siliciumdominantie. Net als de Pax Romana en de Pax Americana daarvoor, belooft het stabiliteit — maar onder asymmetrische voorwaarden.

De marginale Europese aanwezigheid, herleid tot Nederland en ASML, is geen diplomatiek detail. Het is een onverbiddelijke spiegel van Europa’s positie in het AI-tijdperk.

De vraag is niet langer of Pax Silica de volgende technologische wereldorde zal bepalen. Dat doet het al.

De echte vraag is deze: aanvaardt Europa duurzaam de rol van gereguleerde provincie binnen een Pax Trumpiana, of bewaart het nog de ambitie om opnieuw een volwaardige macht te worden?