KUNST ALS MOTOR VAN VERMOGENSCREATIE

Dacht u dat De Centrale de enige publicatie zou zijn die niet over Epstein zou schrijven? Dan zit u verkeerd. Maar wij pakken het anders aan.

De meest onbeantwoorde vraag is niet wie hij kende of waar hij verbleef. De echte vraag is: hoe werd hij rijk? Jeffrey Epstein werd honderden miljoenen betaald om financieel en fiscaal advies te geven aan mensen die zelf financiële genieën zijn. Dus wat was zijn meerwaarde?

Het voorbeeld van kunst — en vooral de kunstcollectie van Leon Black — zegt veel.

Epstein, Black en de kunstwereld

In februari 2026 publiceerde Forbes een diepgaand artikel over hoe private-equity miljardair Leon Black zijn kunstcollectie structureerde als een enorme financiële hefboom. Volgens het artikel betaalde Black Jeffrey Epstein ongeveer $170 miljoen in een periode van ongeveer zes jaar voor financieel en fiscaal advies. Een onafhankelijk rapport door het internationale advocatenkantoor Dechert stelde bovendien dat Epstein $158 miljoen ontving tussen 2012 en 2017 voor advies over belastingstructuren, estate-planning en vermogensplanning.

Dat zijn geen gewone belastingadvieskosten — dit zijn strategische honoraria op het niveau van financiële engineering.

Volgens Forbes waren de kunstwerken in de collectie niet alleen museumstukken; ze werden systematisch geïdentificeerd, gewaardeerd en ingezet als onderpand voor enorme leningen. In 2014 waren er circa $1 miljard aan kunstwerken als onderpand bij Bank of America, en tegen 2017 was dat $1,4 miljard waard volgens interne Epstein-documenten. Op 31 december 2015 had Black’s netwerk $631 miljoen aan uitstaande leningen, waarvan $565 miljoen via één entiteit — Narrows LLC.

Het idee: waarde opbouwen, de waardestijging benutten door te lenen, en belasting uitstellen door niet te verkopen — precies volgens de logica van Buy, Borrow, Die.

Buy, Borrow, Die — wat betekent dat?

Buy — Kopen
Verwerf activa die in waarde stijgen zonder dat je ze verkoopt. In dit geval: kunstwerken.

Borrow — Lenen
In plaats van te verkopen en belastingen te betalen, leen je tegen de hoger getaxeerde waarde. De lening is geen inkomstenstroom en wordt daarom in veel landen — waaronder de Verenigde Staten — niet als belastbare inkomen beschouwd.

Die — Sterven
In de VS kunnen je erfgenamen de fiscaal vastgestelde waarde “stap-up” krijgen bij overdracht na overlijden, waardoor de meerwaarde nooit belast wordt bij verkoop. Dat maakt de strategie bijzonder effectief.

Professor Edward McCaffery, die de term populair maakte, stelde de prikkelende vraag:

“Dus waarom zou iemand dit niet doen?”

De kunstcollectie als motor van vermogen

Volgens Forbes omvatte Black’s beleende collectie enkele van de meest waardevolle en meest gewilde stukken in de kunstmarkt:

Kunstenaar	Werk	Aankoop	Getaxeerd (2016)
Paul Cézanne	Le Château Noir	$11,500,000	$50,000,000
Kazimir Malevich	Extended Plane	$15,500,000	$50,000,000
Claude Monet	Nympheas	$22,500,000	$45,000,000
Piet Mondrian	Composition C with Grey and Red	$2,700,000	$40,000,000
Constantin Brâncuși	La Muse	$10,500,000	$40,000,000
Fernand Léger	Femme courant	$16,000,000	$40,000,000
Paul Cézanne	La carrière de Bibémus	$7,500,000	$35,000,000
Pablo Picasso	Buste de femme	$9,500,000	$30,000,000
Edvard Munch	Melancholy	$11,000,000	$30,000,000
Henri Matisse	Marocaine en jaune	$10,000,000	$25,000,000
J.M.W. Turner	Goldau	$1,300,000	$20,000,000
Rembrandt van Rijn	An old bearded man, seated	$2,450,000	$18,000,000

Deze stukken vertegenwoordigen niet alleen prestigieuze namen, maar enorme waardestijgingen — waardestijgingen die konden worden gebruikt om liquiditeit te genereren zonder verkoop.

Hoe lenen zonder te verkopen werkt

Het mechanisme is eenvoudig:

1. Het werk stijgt in waarde — geen belasting zolang er geen verkoop is.
2. Het werk wordt getaxeerd op de nieuwe waarde, bijvoorbeeld $50 miljoen tegen $11,5 miljoen oorspronkelijk betaald.
3. Een bank leent een percentage van die getaxeerde waarde, bijvoorbeeld 50–70%.
4. De lening is geen belastbaar inkomen — cash staat op je rekening zonder fiscale realisatie.

Dit geeft de eigenaar liquiditeit om te investeren, te besteden of andere activa te kopen — terwijl de onderliggende meerwaarde “on-paper” blijft.

Interestima’s tonen dat Black’s totale kunstcollectie in 2016 op $3 miljard werd gewaardeerd, met ongeveer $1 miljard aan ongerealiseerde meerwaarden.

Interestaftrek — wat is echt fiscaal relevant?

Een wijdverbreid misverstand is dat je automatisch interest kunt aftrekken omdat de lening is gedekt door kunst.

Dat is niet automatisch zo.

In de VS hangt het af van waar je de leningen voor gebruikt. Als de leningen worden gebruikt voor investeringen of zakelijke activiteiten, kunnen de interestkosten onder bepaalde omstandigheden aftrekbaar zijn. Als het geld wordt gebruikt voor persoonlijke uitgaven, is de interest in veel gevallen niet aftrekbaar.

De kracht van de strategie ligt dus niet in interestaftrek, maar in het uitstellen van belasting door niet te verkopen terwijl je toch over cash beschikt.

Epstein’s posities in de kunstwereld en musea

Epstein’s invloed reikte verder dan enkel advies over structuren en leningen.

Door zijn connecties met ultrarijke verzamelaars zoals Leon Black, Roslyn Packer en andere prominenten, had hij toegang tot de hoogste kringen van de kunstwereld — inclusief bestuursfuncties, schenkingen en langdurige relaties met grote musea.

In New York was Epstein’s netwerk niet alleen sociaal maar institutioneel aanwezig:

Museum of Modern Art (MoMA)
Leon Black was voorzitter van het bestuur van MoMA van 2018 tot 2021. Tijdens en na die periode waren werken uit Black’s collectie — werken die mogelijk onderdeel waren van de gestructureerde belegging — prominent aanwezig in tentoonstellingen en acquisitieprogramma’s.

Black schonk onder meer kunst en contanten aan MoMA, waaronder:

• een schenking van $23,5 miljoen aan kunstwerken,
• een contante gift van $40 miljoen,
  waarvoor het filmcentrum werd vernoemd naar Black en zijn echtgenote.

Het museum erkende zijn bijdragen publiekelijk, en in de openbare communicatie werd zijn naam prominent verbonden met culturele steun.

Metropolitan Museum of Art (The Met)
In Met-tentoonstellingen zijn werken verschenen die in 2017 samen op $98 miljoen werden gewaardeerd. Hoewel het onduidelijk was of Black die nog bezat, bedankte het museum hem publiekelijk voor “extra steun”.

Epstein’s rol lijkt minder als curator naar voren te komen, maar eerder als strategisch adviseur die toegang gaf tot een vertrouwenskring van patronen, bestuurders en collectoren. Door deze netwerken ontstond wederzijds vertrouwen dat verder reikte dan enkel één transactie — toegang tot advies, waarderingen en financieringsstructuren.

Dat is belangrijk om te begrijpen: Epstein’s meerwaarde, vanuit het perspectief van de ultra-rijken, lag niet primair in fiscale regels op zich — maar in toegang tot netwerken en structuren die maken dat enorme waardes geïdentificeerd, gewaardeerd en benut konden worden zonder traditionele verkoopmomenten.

De positie van kunst in het Amerikaanse belastingstelsel

In de Verenigde Staten:

• Kunst wordt voor fiscale doeleinden vaak gezien als een “collectible” met hogere belastingtarieven bij verkoop — tot 28% voor meerwaarden.
• Een stap-up in basis bij overlijden kan de totale meerwaarde elimineren voor belasting bij erfgenamen.
• Leningen zijn in het algemeen geen belastbaar inkomen.

Dat maakt Buy, Borrow, Die bijzonder aantrekkelijk binnen het Amerikaanse systeem. Door niet te verkopen, maar te lenen tegen de waarde, wordt belastinguitstel mogelijk gemaakt zonder echte liquidatie van activa.

België: een ander fiscaal landschap

In België gelden andere regels:

TVA
Er zijn drie tarieven: 21%, 12% en 6%. Veel kunsttransacties vallen onder de verlaagde 6%. De margeregeling voor kunst is sinds 2026 strenger en wordt alleen toegepast in beperkte gevallen.

Meerwaarden
Particulieren betalen in België geen algemene meerwaardebelasting voor verkopen in het kader van normaal privébeheer. Maar wanneer de activiteit als professioneel of speculatief wordt gezien, kan belasting verschuldigd zijn.

Successierechten
Bij overlijden zijn successierechten vaak de grootste fiscale impact. Deze zijn progressief en regionaal geregeld (Vlaanderen, Wallonië, Brussel), en kunnen oplopen tot 30% of meer in rechte lijn bij directe erfgenamen en veel hoger voor andere erfgenamen.

In België is er geen automatisch “step-up in basis” zoals in de VS. Daardoor fungeert belastinguitstel anders — sterker in de sfeer van erfbelastingstructuren dan in pure inkomstenbelastingplanning.

Conclusie — wat was Epstein’s meerwaarde?

Niet een magische fiscale truc.
Niet een geheime code.

Epstein’s meerwaarde lag waarschijnlijk in het structureren van activa als financierbare onderpanden, in het leggen van verbindingen tussen kunst, financiële instellingen en culturele instituten, en in het adviseren over structuren die enorme waardegroei konden mobiliseren zonder verkoopmomenten.

Kunst werd zo geen passieve luxe — maar een strategisch kapitaal.

In de juiste juridische en fiscale context wordt kunst niet enkel esthetisch kapitaal…
zij wordt financieel kapitaal.