Het Kushner-Blair Plan

Europa greep eindelijk de megafoon. De erkenning van een Palestijnse staat werd met veel bombarie aangekondigd door verschillende westerse bondgenoten van Israël, ondersteund door krachtige retoriek en applaus op sociale media. Maar terwijl Europa politiek voerde in de schijnwerpers, smeden Amerikaanse persoonlijkheden en Arabische leiders allianties ver van de camera’s, en werkten zij aan een eindspel voor Gaza waar Europa slechts toeschouwer was. Het resultaat: een plan met de namen Kushner en Blair in de marge — en een les over het verschil tussen symboliek en werkelijke invloed.

De mediacampagne versus het stille diplomatieke werk

Europese hoofdsteden presenteerden de erkenning als een moreel keerpunt en een noodzakelijke afwijzing van Benjamin Netanyahu’s maximalistische taal over “totale overwinning”. Maar de toon en timing waren ook sterk verkiezingsgericht. Europese leiders volgden linkse persverhalen en sociale-mediastromen, gericht op binnenlands electoraat in plaats van harde diplomatie. Daardoor leek het alsof de horror van 7 oktober politieke dividenden opleverde, wat Israëlische functionarissen woedend maakte en Arabische actoren wantrouwig.

Ondertussen vond de echte diplomatie achter de schermen plaats. Steve Witkoff, Trumps speciale gezant, had al een “alomvattend” initiatief aangekondigd en een grote bijeenkomst in het Witte Huis belegd met een veelzeggende gastenlijst: Jared Kushner en Tony Blair. Dit was een proces gebouwd in beslotenheid, niet in perszalen.

Zelfs Emmanuel Macron’s poging om zich te profileren als de belangrijkste westerse pleitbezorger van de Palestijnen bleek grotendeels symbolisch. Ze lokte vooral een tegenreactie van Trump uit, die duidelijk wilde maken dat hij de regie had — en dat Arabische en Israëlische leiders met hem zaken zouden doen. In de strijd tussen mediapolitiek en achterkamerdiplomatie, won de tweede.

Hoe het plan tot stand kwam: een uitgebreide chronologie

Augustus — De stille herstart. In het Witte Huis leidde Trump een vergadering die het Midden-Oosten weer op de agenda zette. Netanyahu’s vertrouweling Ron Dermer was erbij en sloeg alarm dat Washington steeds meer richting een einde van de oorlog ging. Ook Blair keerde terug, met ideeën over een toekomstig Gaza die onder Biden geen kans maakten.

Begin september — Voorstellen buitelen over elkaar heen.

• Arabische staten kwamen met hun plannen na Trumps provocatieve uitspraak dat Gaza de “Rivièra van het Midden-Oosten” moest worden. Hun voorstel eiste een einde aan de oorlog en Palestijns bestuur in Gaza, maar liet het ontwapenen van Hamas vaag.
• Het VK en Frankrijk stelden een Palestijns comité voor om Gaza te besturen, een internationale stabilisatiemacht en het ontwapenen van Hamas.
• Blair werkte aan een plan voor internationaal toezicht; een gelekt document deed vrezen dat Palestijnen buitenspel gezet zouden worden. Blair schakelde Kushner in, die nauwe banden met de Golfstaten behield.

9 september — De schok van Doha. Israël voerde een raketaanval uit in Qatar tegen Hamas-leiders die net een voorstel van Witkoff bespraken. Dit irriteerde Washington — Trump zei “zeer ongelukkig” te zijn — en deed de regio sidderen. De VAE waarschuwden dat annexatie hun normalisatie met Israël zou ondermijnen. Diplomaten noemden dit het moment dat het proces in stroomversnelling kwam.

Eind september — De VN-week in New York. Terwijl Europa Palestina erkende (VK, Frankrijk, Australië, Canada), liep de spanning op:

• Een VN-rapport sprak over genocide.
• Arabische leiders legden zes harde eisen op tafel: einde van de oorlog; geen Israëlische bezetting van Gaza; geen kolonies in Gaza; geen gedwongen verdrijving; geen annexatie van de Westelijke Jordaanoever; geen verandering van de status van de heilige plaatsen in Jeruzalem.
• In een meer dan uur durende ontmoeting verzekerde Trump hen dat annexatie niet zou gebeuren en gaf hij Witkoff en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio opdracht om een tekst te schrijven.
• Binnen drie dagen lag er een ontwerp — een tempo dat Europa niet kon bijbenen.

Europa ingehaald. Londen en Parijs wilden hun acht principes presenteren aan de VS en Arabieren, maar werden ingehaald door de gebeurtenissen. Europa’s invloed werd gereduceerd tot een stoel voor Blair in een toezichthoudend orgaan.

Israël in New York. Netanyahu hield in de VN vol dat hij “het werk zou afmaken” en weigerde de Palestijnse Autoriteit een rol. Maar achter gesloten deuren vergaderden Dermer, Witkoff en Kushner herhaaldelijk in zijn hotel. Witkoff verklaarde later dat ze “het hele weekend hadden gewerkt” en dat Israël akkoord was.

Maandag — De onthulling. Trump presenteerde een 20-puntenplan in het Witte Huis, na Netanyahu’s instemming. Netanyahu bedankte Kushner en Witkoff voor hun “onvermoeibare werk”. Trump noemde Blair een “goed man” en gaf hem een plek in een internationaal toezichthoudend orgaan: het “Board of Peace”, dat hij zelf zou voorzitten.

Dinsdag — Ultimatum aan Hamas. Hamas kreeg drie à vier dagen om te reageren. Arabische leiders verlieten Washington optimistisch en vertrouwden erop dat de VS de naleving zouden garanderen.

De architectuur van het “Kushner-Blair plan”

• Bestuur van Gaza: een Palestijns comité (zonder Hamas) neemt de administratie op zich.
• Internationaal toezicht: een Board of Peace, voorgezeten door Trump en met Blair als lid.
• Stabilisatiemacht: een internationale, tijdelijke inzet om de overgang en ontwapening te ondersteunen.
• Ontwapening van Hamas: absolute voorwaarde voor wederopbouw en normalisatie.
• Voorwaardelijk politiek perspectief: als Gaza heropgebouwd is en de PA hervormd, ontstaat er een geloofwaardig pad naar Palestijnse zelfbeschikking.
• Regionale steun: Saoedi-Arabië, Qatar en de VAE leverden input voor financiering en uitvoering.

Israël: accepteren zonder enthousiasme

Netanyahu bleef publiekelijk hameren op “totale overwinning” en begon een grondoffensief tegen Gaza ondanks internationale kritiek. Achter de schermen erkenden Israëlische functionarissen echter dat hij het plan aanvaardde “omdat hij geen keuze had.” Hij kreeg het meeste van wat hij wilde, behalve het punt over een toekomstig Palestijns pad naar staatsvorming. Als Hamas weigert, zei Netanyahu, zal Israël “het werk alleen afmaken.”

Waarom Europa buitenspel stond

1) Timing. De erkenning was symbolisch; het Amerikaanse plan bood concrete stappen. Wie eerst handelt, bepaalt het kader.

2) Machtsmiddelen. Europa had woorden, de VS hadden drukmiddelen: normalisatie, financiering, wapenleveringen.

3) Verdeelde stem. EU verdeeld, VK solo, Frankrijk op eigen koers: Washington herleidde de Europese stem tot één stoel voor Blair.

4) Angst voor voogdijschap. Blairs eerdere plan wekte achterdocht. Het compromis stelde gerust, maar kwam uit de VS en Arabische hoofdsteden.

5) De schok van Doha. De aanval in Qatar veranderde de dynamiek; de Europese erkenning deed dat niet.

6) Macron’s boemerangeffect. Zijn publieke rol voor de Palestijnen maakte dat Trump wilde tonen wie de baas was.

Een scenario dat zich in Oekraïne kan herhalen

De les gaat verder dan Gaza. Als Europa mediagebaren blijft verwarren met strategische hefboomwerking, kan hetzelfde gebeuren in Oekraïne. Europa domineert het publieke verhaal, maar de beslissende onderhandelingen over veiligheid, sancties en wederopbouw vinden elders plaats — in Washington en tussen regionale actoren.

De ongemakkelijke les

Voor een korte periode sprak Europa met helderheid: Palestina moet een politiek perspectief krijgen; de oorlog in Gaza moet eindigen. Maar het plan dat nu de contouren van een oplossing vormt, is een Amerikaans-Arabisch product, cynisch het “Kushner-Blair plan” genoemd. Erkenning gaf Europa morele duidelijkheid; allianties in de schaduw gaven anderen de regie.

Als het plan slaagt, leverde Europa symbolische steun terwijl anderen de uitkomst bepaalden. Als het faalt, heeft Europa zijn moreel kapitaal verbruikt zonder strategische invloed. In beide gevallen geldt dezelfde conclusie — voor Gaza vandaag en voor Oekraïne morgen: minder performance, meer macht.