Het enige eindspel kan een ander Iran zijn

De Amerikaans-Iraanse gesprekken van zaterdagavond in Islamabad eindigden na ongeveer 21 uur zonder akkoord. De kernverschillen waren niet cosmetisch. Washington wilde een duidelijke Iraanse toezegging over het nucleaire dossier en echte vrijheid van scheepvaart door de Straat van Hormuz. Teheran wilde sanctieverlichting, toegang tot bevroren tegoeden, herstelbetalingen en blijvende invloed over de waterweg. Dat is geen gewone onderhandelingskloof tussen twee status-quo-machten. Het is de voorspelbare impasse die ontstaat wanneer één partij dwang nog steeds als onderdeel van diplomatie beschouwt.

Het diepere punt is dat de Islamitische Republiek niet per ongeluk faalt om compromissen te sluiten. Zij faalt omdat echte compromissen ingaan tegen de structuur die haar in stand houdt: ideologische confrontatie, de macht van de Revolutionaire Garde en het cultiveren van gewapende bondgenoten in de regio. Amerikaanse terrorismerapportages beschrijven Iran nog steeds als de belangrijkste staatssponsor van terrorisme; de Amerikaanse dreigingsanalyse van 2026 stelt dat door Iran gesteunde actoren in staat blijven tot asymmetrische aanvallen; en recente berichtgeving uit deze oorlog heeft opnieuw de banden van Teheran met Hezbollah benadrukt, evenals Amerikaanse claims dat het de Houthi’s bewapent, financiert en traint. Een regime dat is gebouwd op permanente confrontatie kan pauzeren, onderhandelen en vertragen. Het kan zich niet werkelijk verzoenen zonder fundamenteel te veranderen.

Daarom zijn luchtaanvallen alleen geen strategie. Luchtmacht kan lanceerinstallaties, havens, nucleaire faciliteiten en commandocentra vernietigen. Ze kan tijd kopen en kosten opleggen. Maar zelfs Reuters waarschuwde dat een oorlog die bedoeld is om Teheran te breken, het regime politiek juist kan verharden als het overleeft en uithoudingsvermogen omzet in legitimiteit. Naar mijn oordeel is dat de kernles: het echte einddoel kan niet opnieuw een tijdelijk staakt-het-vuren zijn of een nieuwe sancties-tegen-de-escalatie-deal. Het einddoel moet politieke verandering in Teheran zijn — een andere Iraanse staat, niet langer georganiseerd rond IRGC-dwang, proxy-oorlogsvoering, nucleair brinkmanship en regionale intimidatie. Dat zal langer duren dan een nieuwe ronde luchtaanvallen. Maar strategisch geduld is te verkiezen boven strategische zelfmisleiding.

De Straat van Hormuz bewijst dit punt. Teheran heeft geprobeerd een mondiale handelsader om te vormen tot een onderhandelingsinstrument, door vergoedingen, strengere coördinatie en politieke concessies te eisen als voorwaarden voor normale doorgang. Toch vervoert Hormuz ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en LNG-stromen, en de juridische norm voor zulke knelpunten is vrijheid van doorvaart, niet tolheffing door de sterkste lokale dwangactor. Een regime dat routes mijnen legt, scheepvaart afknijpt of onveiligheid te gelde maakt, biedt geen compromis. Het bedrijft economische chantage.

De Europese reactie is terughoudender geweest dan het moment vereist. Europa’s streven naar onafhankelijkheid van de Verenigde Staten dreigt het meegaand te maken tegenover andere mondiale actoren. Dit is geen echte onafhankelijkheid, maar een verschuiving naar onderwerping.

Europese leiders hebben het staakt-het-vuren verwelkomd, aangedrongen op een onderhandelde oplossing en de vrijheid van scheepvaart benadrukt. Sommige regeringen hebben maritieme veiligheidsinspanningen gesteund, en Italië verwees naar een bredere coalitie die zich zorgen maakt over Hormuz, terwijl het strengere stappen zoals maritieme inzet zonder VN-mandaat uitsloot. Dat klinkt wellicht prudent, maar er is een punt waarop voorzichtigheid omslaat in toegeeflijkheid. Door Iraanse voorwaarden als uitgangspunt te nemen voor verdere diplomatie, heeft een te groot deel van Europa zich gedragen alsof dwang een normale openingszet is.

Dat is des te gevaarlijker omdat Europa niet immuun is voor de kosten. Het is misschien niet de meest blootgestelde afnemer van energie via Hormuz — Azië is directer afhankelijk — maar Europa ontvangt nog steeds een aanzienlijk deel LNG uit Qatar, dat volgens Reuters goed was voor ongeveer 9% van de EU-LNG-import, terwijl het IEA stelt dat aan Hormuz gekoppeld LNG ongeveer 7% van de Europese LNG-instroom in 2025 uitmaakte. Reuters meldde deze week ook dat Europese luchthavens binnen enkele weken met een structureel tekort aan kerosine kunnen worden geconfronteerd als de verstoringen aanhouden, en de Europese Commissie stelt dat de energiecrisis die door het conflict is veroorzaakt niet van korte duur zal zijn. Europa hoeft niet elke Amerikaanse militaire beslissing te volgen. Maar als het geen duurzame coalitie wil steunen om de scheepvaart te beschermen, sancties af te dwingen en het regime te isoleren, moet het niet verbaasd zijn wanneer de economische schok hard aankomt bij Europese huishoudens en industrieën.

Voor Washington is het antwoord geen eindeloze Amerikaanse oorlog. Het is het tegenovergestelde: de directe militaire blootstelling geleidelijk verminderen en tegelijkertijd de economische druk opvoeren. Dat betekent strengere handhaving van sancties, agressievere aanpak van ontwijkingsnetwerken, exportcontroles, financiële druk op facilitators van het regime en voortdurende verstoring van de bevoorradings- en wapenketens die Iraanse bondgenoten ondersteunen. Het betekent ook duidelijk maken dat de strategische horizon niet ligt in co-existentie met het huidige systeem op een iets lager spanningsniveau, maar in druk richting een andere politieke uitkomst.

De keuze is dus niet tussen compromis en oorlog. Het is een keuze tussen een vals compromis dat het regime intact laat en een langere strategie die erkent wat de afgelopen 24 uur duidelijk hebben gemaakt. Zolang de Islamitische Republiek in haar huidige vorm voortbestaat, zal Iran een gevaar blijven voor zijn buren, voor de mondiale scheepvaart en voor het bredere terroristische landschap. De mislukte gesprekken van gisteravond waren geen diplomatisch misverstand. Ze waren een herinnering dat het enige duurzame eindspel niet opnieuw een pauze is, geen nieuw akkoord en geen papieren staakt-het-vuren. Het enige duurzame eindspel kan een ander Iran zijn.