Gent Festival in opspraak: het onuitgesproken ontslag van Briers en de verantwoordelijkheid van de NMBS

De annulering van het concert van de Münchner Philharmoniker onder leiding van Lahav Shani, een Israëlische dirigent, zet het Festival van Gent in het middelpunt van een storm. De beslissing werd als “unaniem” bestempeld door de Raad van Bestuur, maar de motieven blijven onduidelijk. Wat wel vaststaat: de internationale reacties waren fors, inclusief een opmerkelijke interventie van de Belgische Eerste Minister.

Bestuurders onder de loep

Het festivalbestuur bestaat uit invloedrijke namen: Rik Van de Walle (rector UGent), Johan Thijs (CEO KBC Groep), en Sophie Dutordoir (CEO NMBS). Vooral de aanwezigheid van Dutordoir roept vragen op. De NMBS werd in een Senaatsrapport immers in verband gebracht met de collaboratie tijdens WOII bij de deportatie van Joden. Tegen die achtergrond klinkt de huidige houding rond de uitsluiting van een Joodse dirigent des te gevoeliger.

De vragen van Centrale Magazine

Centrale Magazine:
“Geachte mevrouw Dutordoir,
Wij hebben vernomen dat U ook deel maakt van de beheerraad van het festival van Gent.
In voorbereiding op een nieuw artikel over de schrapping van de Münchner Philharmoniker, ontvingen wij graag Uw standpunt over deze zaak, rekening houdende met het rapport van de senaat over de medewerking van de Belgische spoorwegen tijdens WOII.”

Sophie Dutordoir:
“ik bezorg u hierbij de beslissing en officiële reactie van de Raad van Bestuur van het Festival van Vlaanderen. Ik zet de Voorzitter van het Festival meteen ook in cc.
Met vriendelijke groeten
Sophie Dutordoir

De Raad van Bestuur van Gent Festival van Vlaanderen betreurt alle commotie en polemiek die zijn ontstaan rond de annulering van het concert van de Münchner Philharmoniker o.l.v. Lahav Shani van donderdag 18 september. De bestuurders willen nogmaals benadrukken dat de beslissing op geen enkele manier is genomen op basis van Shani’s afkomst of nationaliteit. Men wilde ook zijn persoonlijke integriteit niet in twijfel trekken. De Raad van Bestuur bevestigt dat het concert van donderdag niet zal plaatsvinden. Het festival zal zich in zijn toekomstige programmering blijvend inzetten voor artistieke verbinding en inclusie.”

Centrale Magazine:
“Geachte mevrouw Dutordoir,
Geachte heer Briers,

Ik neem nota van de beslissing van de beheerraad die vermeldt op welke basis de beslissing niet is genomen, maar vermeldt niet op welke basis de beslissing wel is genomen. Een beslissing om een Joodse dirigent uit te sluiten is dus genomen zonder enige basis.

Gezien het festival vraagt dat een dirigent zich uitspreekt over een politieke kwestie, heeft men het recht ook de leden van de beheerraad (elk apart) om zich uit te spreken over hun beslissing om een dirigent te verplichten zich uit te spreken over iets dat met zijn muziek niets te maken heeft.

Ik verwacht dus zeker van U om een antwoord daar de NMBS wel korting geeft aan de bezoekers van het festival waar Joodse dirigenten worden uitgesloten, dit in contrast met de 4 pfennig per kilometer per persoon die de NMBS werd betaald tijdens de Holocaust voor vervoer naar de concentratiekampen. Het is evident dat beide beslissingen tegen het licht worden gehouden.

In ieder geval zou het festival duidelijk haar beslissing moeten motiveren. Indien die unaniem is genomen, kan men vaststellen dat elk lid van de beheerraad deze beslissing steunt.”

Het niet-aanvaarde ontslag van Briers

Kort na de controverse meldde de pers dat voorzitter Jan Briers zijn ontslag had aangeboden, maar dat de raad dit ontslag niet had aanvaard. Op een nieuwe mail aan Dutordoir volgde ditmaal een antwoord van Briers zelf – opmerkelijk genoeg zonder enige verwijzing naar een ontslag:

Jan Briers:
“Onze Raad van Bestuur treedt steeds op als groep, in naam van het orgaan.
Er zijn diverse redenen waarom het concert gecanceld werd, maar het politierapport was duidelijk: het groeiende ongenoegen van burgers en verenigingen rond de moordende acties van de Netanyahu-regering in de Gazastrook, zorgen ervoor dat het concert onmogelijk in veilige omstandigheden kon doorgaan (zie ook Vuelta). Dat was ons duidelijk gecommuniceerd.

Mvg.,
Jan Briers
Voorzitter”

Centrale Magazine:
“Geachte heer Briers,

Indien veiligheid de enige reden was, waarom dan vragen dat de dirigent zich uitspreekt? Zal wat hij ook zegt de veiligheid garanderen? Wij gaan de vraag aan de politie van Gent (die nu verantwoordelijk wordt gezet) ook stellen.

M.b.t. de ‘moordende acties’ zag men ook geen verklaring over ‘moordende acties’ van Hamas. Waarom spreekt de beheerraad zich daar niet over uit?

Indien antwoorden in groep de regel is, waarom vraagt u niet een antwoord van de Münchner Philharmoniker als geheel? Is dit omdat daar onvoldoende Joden zijn?

U begrijpt dat er ergens een probleem is in de logica. U sprak ook over politieke druk. Nu niet meer. Is er politieke druk om niet over politieke druk te spreken?

Het festival neemt nu een politiek standpunt in die amper en naderhand gedekt wordt door veiligheidsoverwegingen die de politie niet bevestigt. Ook in Spanje waaraan u refereert heeft de socialistische Eerste Minister de menigte aangemoedigd. De politie staat in voor veiligheid, niet het festival. Indien de politie wou het festival annuleren omwille van veiligheid, zou die het verklaard hebben en moest de beheerraad zich daarbij neerleggen.

Ik hoop nog altijd een klaar en duidelijk antwoord te krijgen waarom de dirigent persona non grata is. Anders blijft het enige antwoord puur antisemitisme en in dat geval moet tegen het festival en de beheerders persoonlijk sancties genomen worden. Ook internationaal.”

Analyse: ontwijkende antwoorden

Op dit laatste schrijven wacht Centrale Magazine nog steeds op een antwoord. Intussen is de woordkeuze van Briers – met termen als “moordende acties van de Netanyahu-regering” – op zijn minst politiek geladen, terwijl Dutordoir zich verschuilt achter een formeel citaat zonder inhoudelijke toelichting.

Vooral Dutordoirs terughoudende houding wekt argwaan. Joodse organisaties die haar in het verleden steunden en dit nog altijd doen in het dossier van de “nazi-betalingen” aan de NMBS, moeten zich nu de vraag stellen of die steun terecht was. Want zwijgen of ontwijken in dit dossier lijkt enkel de indruk te versterken dat men zich neerlegt bij antisemitische tendensen.

Conclusie

De kern blijft onduidelijk: waarom moest Lahav Shani wijken? Veiligheid? Politieke druk? Of een diepere, ongemakkelijkere reden? Zolang bestuurders als Briers en Dutordoir geen transparant en eensluidend antwoord geven, blijft de verdenking van antisemitisme als verklaring overeind. En dat plaatst zowel het Festival van Gent als de NMBS onder een internationale schijnwerper waaruit ontsnappen moeilijk wordt.

Wordt vervolgd.