De sterkste schouders breken: hoe de politiek van afgunst België verarmt

Een man draagt iemand op zijn schouders. Daar komt een tweede bovenop, vervolgens een derde. De constructie wankelt, maar de hand die blijft stapelen noemt elke nieuwe last rechtvaardig. Tot alles instort. Dat is het gevaar achter de Belgische slogan over de sterkste schouders: economische draagkracht behandelen alsof zij onuitputtelijk is.

Wie meer kan bijdragen, mag meer bijdragen. Maar zodra die gedachte verandert in een permanente verdenking tegen wie werkt, onderneemt of vermogen opbouwt, krijgt solidariteit een andere betekenis. Dan wordt economisch succes een schuld die nooit volledig kan worden afbetaald. De politiek hoeft haar uitgaven niet langer te verantwoorden; zij hoeft alleen telkens een nieuwe betaler aan te wijzen.

35 private werkenden per 100 inwoners

De juniraming van het Federaal Planbureau voor 2026 telt ongeveer 3.265.000 werknemers in de privésector en 926.000 zelfstandigen. Samen zijn dat circa 4,19 miljoen private werkenden. Tegenover de in dezelfde raming voorziene bevolking van 11,90 miljoen betekent dit ongeveer 35,2 procent.

Van elke 100 inwoners werken er slechts 35 in de privésector of als zelfstandige. Tegenover hen staan 65 andere inwoners: bijna twee voor iedere private werkende. Dat is de smalle private werkende basis waarop België zijn welvaart bouwt. Wie telkens meer lasten op diezelfde schouders stapelt, ondergraaft de economische draagkracht die onze sociale bescherming mogelijk maakt.

De politieke opdracht zou moeten zijn die basis te verbreden. Meer mensen aan het werk helpen, investeringen mogelijk maken en productiviteit verhogen. Wie telkens nieuwe uitgaven belooft en de rekening doorschuift naar dezelfde werkenden en ondernemingen, maakt de sociale bescherming op termijn juist kwetsbaarder.

België kiest voor een omvangrijke overheid

Het Planbureau raamt de overheidswerkgelegenheid voor 2026 op ongeveer 952.000 personen: circa 8 procent van de totale bevolking.

Voor de internationale vergelijking gebruiken we de geharmoniseerde OESO-cijfers over 2024. Die meten het overheidspersoneel als aandeel van alle werkenden:

België telde volgens deze OESO-afbakening in 2024 ongeveer 943.000 overheidswerknemers. Het Belgische aandeel ligt ongeveer 55 procent hoger dan het Duitse, 47 procent hoger dan het Nederlandse en 25 procent hoger dan het Amerikaanse. Frankrijk ligt boven België. Dat maakt ons geen internationale uitzondering zonder weerga, maar evenmin een land waar de overheid bescheiden aanwezig is.

Wie een grotere overheid wil, moet aantonen dat de dienstverlening de bijbehorende kosten rechtvaardigt. Een publieke functie verdient geen vrijstelling van doelmatigheid omdat haar loon uit belastinggeld komt. De belastingbetaler heeft recht op een overheid die haar omvang en uitgaven verantwoordt.

De zwaarste last rust al op arbeid

De fiscale werkelijkheid is hard genoeg zonder overdrijving. Volgens Taxing Wages 2026 van de OESO bedroeg de Belgische belastingwig in 2025 voor een alleenstaande werknemer zonder kinderen met een gemiddeld loon 52,5 procent van de totale arbeidskosten. Het OESO-gemiddelde bedroeg 35,1 procent.

Van 100 euro die de werkgever voor die werknemer betaalt, blijft in dit standaardgeval ongeveer 47,50 euro netto over.

Daarom is de voorstelling dat uitsluitend een kleine groep onaantastbare miljardairs de volgende rekening zal betalen zo misleidend. De gewone werkende Belg leeft al in een stelsel dat een zeer groot deel van de vergoeding voor zijn arbeid afroomt. Wie vooruit wil door meer verantwoordelijkheid te nemen, langer te werken of een onderneming te beginnen, verdient een overheid die dat vooruitzicht aantrekkelijk maakt.

De belofte dat het de rest vanzelf beter zal vergaan zodra de rijken meer betalen, verwart belastingopbrengst met welvaartscreatie. Een belasting kan middelen verschuiven. Of zij de samenleving duurzaam sterker maakt, hangt ook af van wat er met die middelen gebeurt en wat zij doet met werken, sparen en investeren. Een begroting kan niet eindeloos teren op de veronderstelling dat gedrag nooit verandert.

Een grote schatkist kan toch slecht worden beheerd

De in oktober 2026 gepubliceerde nationale rekeningen tonen hoe groot de Belgische overheid financieel al is. In 2025 bedroegen de overheidsontvangsten 49,2 procent van het bbp. De primaire uitgaven bedroegen 52,2 procent, met daarnaast 2,3 procent rentelasten. De totale uitgaven kwamen daarmee op circa 54,5 procent. Het tekort bedroeg 5,2 procent van het bbp en de overheidsschuld 108,1 procent.

Een overheid die zulke bedragen ontvangt en toch zulke tekorten boekt, moet eerst haar eigen keuzes verdedigen. Elke nieuwe belasting presenteren als morele vooruitgang is een handige manier om dat onderzoek te ontwijken. De burger moet bewijzen dat hij zijn geld nodig heeft; de staat wordt geacht dat vanzelfsprekend te hebben.

Een serieuze sociale politiek moet bovendien méér willen dan uitkeringen administreren. Eind 2025 telde het RIZIV 537.728 werknemers en werklozen in invaliditeit, plus 38.915 zelfstandigen en meewerkende echtgenoten. Samen zijn dat 576.643 mensen, ongeveer 4,9 procent van de bevolking op 1 januari 2026. Het gaat om arbeidsongeschiktheid van langer dan een jaar.

Achter die cijfers staan mensen die bescherming verdienen. Waar herstel of aangepast werk mogelijk is, moet het beleid ook een weg terug bieden. Mensen jarenlang in afhankelijkheid laten vastzitten en dat vervolgens als een sociale overwinning voorstellen, is een bijzonder magere opvatting van menselijke waardigheid.

Gelijkheid naar beneden maakt niemand sterker

De hardnekkige verleiding in het radicale linkse debat is om de welvaart van de ene te behandelen als de oorzaak van de achterstand van de andere. Zodra dat uitgangspunt wordt aanvaard, verschuift het doel. Minder verschil lijkt dan al een overwinning, zelfs wanneer nauwelijks iemand erop vooruitgaat.

Dat is de politiek van afgunst. Zij maakt het gemakkelijker om wie hoger staat naar beneden te trekken dan om wie onderaan staat economisch sterker te maken. Onderwijs verbeteren, ondernemen toegankelijk maken en mensen uit langdurige inactiviteit halen vragen moeilijke hervormingen. Een vijand aanwijzen levert sneller applaus op.

De term ‘de sterkste schouders’ kan zo een vriendelijk klinkende verpakking worden voor een veel hardere gedachte: dat de staat een steeds grotere aanspraak heeft op het resultaat van andermans inspanningen. Wie vraagt waar de grens ligt, wordt vervolgens behandeld alsof hij zich tegen solidariteit verzet. Zo vervangt morele druk het economische debat.

De communistische verleiding in een nieuwe verpakking

Ik noem dat de communistische verleiding: de overtuiging dat maatschappelijke rechtvaardigheid vooral ontstaat door economische zelfstandigheid onder politieke controle te brengen. De grens wordt gevaarlijk wanneer bezit verdacht wordt, succes als uitbuiting geldt en de staat steeds meer bepaalt welke uitkomsten nog aanvaardbaar zijn.

De historische waarschuwing is concreet. De bolsjewistische machtsovername vond plaats in 1917; de Sovjet-Unie werd formeel opgericht in 1922. De belofte van bevrijding van de arbeider ging gepaard met de uitschakeling van politieke concurrentie en de opbouw van een partijstaat. De revolutionaire machthebbers maakten zichzelf tot beslissers over het leven van degenen die zij beweerden te bevrijden.

Juist in een vrije samenleving moeten wij tijdig de economische en morele uitgangspunten bestrijden die afhankelijkheid aantrekkelijker maken voor de machthebber dan zelfstandigheid voor de burger. Een samenleving wordt niet rechtvaardiger doordat steeds meer mensen voor hun vooruitgang toestemming of ondersteuning van de staat nodig hebben.

Waar radicaal links en politieke islam elkaar vinden

Die kritiek krijgt een bredere betekenis waar delen van radicaal links bondgenoten zoeken in islamistische bewegingen. Hun politieke islam is een machtsideologie die religie gebruikt om de inrichting van de samenleving te bepalen. De toenadering tot zulke bewegingen stelt de geloofwaardigheid van links als verdediger van individuele vrijheid op de proef.

Het Duitse Bundesamt für Verfassungsschutz waarschuwde bij de presentatie van zijn jaarverslag op 30 juni 2026 dat vijandschap tegenover Israël en antisemitisme een verbindingspunt vormen tussen extremistische stromingen die ideologisch sterk van elkaar verschillen. Sinds de Hamasaanval van 7 oktober 2023 zag de dienst zulke bewegingen zich over hun onderlinge grenzen heen solidariseren.

Daar ligt een verontrustende politieke verwantschap. Wie de wereld uitsluitend indeelt in onderdrukkers en onderdrukten, kan ertoe komen iedere vijand van het Westen als bondgenoot te behandelen. Dan verdwijnen de vrijheden van vrouwen, minderheden en dissidenten uit beeld zodra hun onderdrukker het juiste antiwesterse vocabulaire gebruikt.

Antisemitisme biedt in zulke milieus een gevaarlijke brug: Joden worden collectief verantwoordelijk gemaakt voor vermeende macht, rijkdom of het handelen van Israël. Dat is geen emancipatie. Het is een oude vervolgingslogica die zich een nieuwe politieke taal aanmeet. Een links dat daarvoor begrip opbrengt, verloochent zijn eigen aanspraak op universele mensenrechten.

Maak meer schouders sterk

België heeft een politiek nodig die economische zelfstandigheid als sociale vooruitgang behandelt. Werken moet zichtbaar lonen. Wie kan terugkeren naar werk, moet daarvoor een werkbare route krijgen. Ondernemingen hebben voorspelbare regels en ruimte om te investeren nodig. Overheidsuitgaven moeten worden beoordeeld op hun resultaat, ook wanneer zij een onaantastbaar klinkend sociaal etiket dragen.

De ambitie moet zijn dat meer mensen vermogen, kennis en weerbaarheid opbouwen. Dat vraagt een andere houding tegenover succes. Een ondernemer die groeit, een werknemer die promotie maakt of een gezin dat spaart, vergroot zijn onafhankelijkheid. Daar zou een vrije samenleving belang aan moeten hechten.

De sterkste schouders zijn geen onuitputtelijke staatsbron. Wie ze steeds zwaarder belast zonder het draagvlak te verbreden, brengt uiteindelijk ook de bescherming van de zwaksten in gevaar.

Een land dat zijn sterkste schouders breekt, maakt de zwaksten niet sterker. Het laat uiteindelijk iedereen vallen.